Document Body Page Navigation Panel
1
Time Page
KIYON LAFIYA
Ankammala taro kan kanjamau da fatan Nasara 6mins. 11secs. 3
Taron kasa da kasa na 13 da aka gudauar a Afrika ta kudu dan
kanjamau ya kammala tare da tsohon shugaban kasar Nelson Mandela
na kira da'a hadakai da fahimtar juna.
Yan kasar Zambia miliyan 7.5 ke ra yuwa ka kan abinci daya ko biyu 4mins.
43secs. 5
marakyau a ko wace rana
Hukumar gaskiya da zaman lafiya ta katolika (CCJP) ta bayyana cewa sama
da yan kasar Zambia miliyan 7.5 ne ke rayuwa kan abinci daya ko biyu marakyau
a kowace rana.
Mata 80,000 ne ke fama da cutar yoyon fitsari (VVF) a Nijeriya, inji minista
3mins. 8secs. 6
Kadan ne ya kasa yawan mata 80,000 wadanda ke fama da cutar yoyon fitsari
a
Nijeriya a cewar ministan kula dajin dadin mata daci gaban matasa.
Bankin doniya, n go na yaki da cuta sankar nono 1min. 7secs. 10
Kungiyar MAMMO CARE dake Ghana ta samu taimakon kudi daga bakin duniya
domin horas da Jami'an Jinya nasu gano yawan mata dake fama da cutar Sankara
Nono.
MATA DA MATASA
Illar cin zarafin kananan yara 7mins. 19secs. 7
Yawan yara kanana masu aikin kwadago a duniya sai karuwa ya keyi kuma
Afrika itacekangaba a game da wannan lamari. Hakan ya fadakar da jama'a
kan abinda ake ciki da yin kira da adau matakan gaggawa.
Baobab da Jazz 3& sun nemi zaman lafiya da yancin mata 1min. 6secs.
10
Kungiyoyi biyu sun fadakar da matasa da Jama'a a game da shekarar
zaman lafiya ta kasa da kasa a Nijeriya.
Tonon silili 4mins. 7secs. 4
Mata a Afrika ta kudu har yanzu na fafutukar neman "yanci, musamman ma kan
muhalli.
JARIDA
Mury oyin 'yanci ashekara ta 2000: Abinda na fahinta da yanci dan jarida
4mins. 6
Domingudanar da bukin ranar yan Jarida a shekarar 2000, kungiyar neman 'yancin
yan jarida ta duniya ta tambayi Jama'a domin jin taba kinsu a gameda abinda
"yancin "yan farida ke nufi a gurinsu.
Muhalli Gurbata ISKA
Masu bada taimako sun yi alkawalin sake gina ma'ajiyar nuclear ta 3mins.
42secs. 3
chernobyl data fashe
Za'a sake gina wurin da akoyi mummunan hadarin nuclear da ba'a taba yin
saba a
cikin tarili da yake masu bada taimako sun aminta da su biya kudin da aka kiyasta
na sikin miliyan $ 768.
Gurbacewar iska, na damun jama'a a Harare 3mins. 15secs. 5
Gurbacewar is ka, abuinda akasari ke fitowa daga kamfanoni da abubuwan hawan,
ya zarce yawan abinda Hukumar kiyon Lafiya ta duniya ta yadda dashi kan miligirama
50 a kowace kubikal mita a Harare, Zimbabwe.
Hakar zinari ba bisa ka'idaba na illar ga muhalli 3mins. 5secs. 7
Hakar Zinari ba baisa ka'idaba a kyauyen impapa, dake gabacin lardin niassa
a kasar
Mozambique na barazana ga muhalli a kyau yen. 1
1 Page 2 3
Vol. 11 No. 20
September, 2000 (Hausa) CHANGE Radio
2
KULA DA NA MUN DAJI
Ire-iren karkanda biyu dake akwai Afrika na karuwa 6mins. 9secs. 8
Acikin wani rahoto da kungiyar kula da albarkatun kada ta duniya da kuma
kungiyar
bada tallafi ga halittu suka gabatar sun bayyana cewa tun lokacin farkon tsakiyar
shekarar 1980 yawan kar kudan a kasa shen Afrika ke karuwa fiye da ko ina
cikin duniya.
Tsabtace kasan kogin eliat-aqaba. 2mins. 39secs. 10
Masu aikin nin kaya daga kasashen isra'ila da Jordan sun hadu domin tsabtace
wurare iyo a Eilat.
Lambobi................
YAWAN JAMA'A
Maganin hana haifuwa cikin gaggawa a Ghana 1min. 7secs. 9
Kashi dayane bisa uku na Jami'an jinya a birane biyu dake Ghana keda masaniya
a gameda maganin hana haifuwa cikin gaggawa a shekarar 1997, dukkuwa da kokarin
da gwaunati keyi da kuma kungiyar tsara iyaye ta Ghana keyi na neman ta shigo
da
wannan abin a shekarar data gabata.
Dakatar da haifuwa ko wayewace? 3mins. 7secs. 9
Mata a kudanci India na kin haifuwane ta hanyar sabawa al'adunsu dake bada
karfi
ga fafada iyali.
Karshe.............
Laifin kasa da kasa -Me ya kamata ayi? 2mins. 8secs. 10
Anasaran Yarjejeniyar da aka kulla a gameda laifi da shara'a a vienna da
tayi kira domin
dayka da kuma yin amfani da abinda aka tattauna a wajen taron matali sar dunkin
duniya na
rashin son aikata miyagun laifuka na kasa da kasa da 3 "a gudanar a New York.
Sashen Yara
Dalilin da yasa mugundawa ke tafiya kan gwuiwo yinsa 3mins. 23secs.
11
Mugun dawa nabin Umurni, koda baya amfaninsa
Hadamar Mhisi 5mins. 9secs. 11
Mhisi, kurace wadda take koyon abu daya ko biyu daya shafi abinda
zata cika cikinta kawai.
Takaitattun Abubuwa.....
Ka iya shakatawa da hikimar abubuwan Afrika ta hanyar wadannan 12
karin maganganu da ba za'a iya mantawaba dake kasa. 2
2 Page 3 4
Vol. 11 No. 20
September, 2000 (Hausa) CHANGE Radio
3
Labaru
Masu bayar da taimako sunyi alkawalin sake gina ma'ajiyar nuclear
ta cherno byl data fashe. 3min. 42secs.
Za'a Fara aikin gina Wata Sabuwar Ma'ajiyar nuclear a chernobye domin maye
gurbin wadda ta fashe da yake kasashen yammacin turai sunyi al'kawalin biyan
kudin da aikin zaici har dala Miliyan $768.
"Ma iya mu fara aikin nan take ba tare da bata lokaci ba mu kumayi iya kakarin
mu," acewar Ministan Mahalli na kasar Jamus Juergen Trittin bayan kammala wani
taro da kasashe masu bada taimako fi ye da
ar'bain suka halarta a Berlin.
Chernobyl, Wani Wurin a jiye Makaman nuclear ne da tarayyar soviet ta gina a
cikin Ukraine, wanda yayi wani Mummunan ta'adi daba a taba irinsa ba a duniya,
Lokacin da Wani bangare nasa ya tarwatse tare da
kama wuta ya kuma bazu a wadansu sassa na kasashen turai a cikin watan Afrika
na shekarar 1986.
Masana sun bayyana cewa da akwai bukatar yin wani Sabon marufi da zai maye gurbin
tsohon da taroyyar
Soviet tayi domin gudun fashewar ma'ajiyar. Amma kasar Ukraine Wada ke fadi
tashin gyara tattalin arzi kin ta bayan da taray yar Soviet ta rugu jea sheikarar
1991, Saita fito waje da kokon bara domin taima
kawa ta biya wannan aiki. Ministan harko kin waje na kasar Jamus Joschka Fisher
ya furta cewa a zatonsa sauran "kan kanen a binda ya ragau" kimanin dola miliyan
$53 za'a iya hadasu a taro na uku na neman
taimako da za'a gudanar nan gaba kasar ukraine tayi banza da kiraye -kirayenda
kasar Jamus keyi na
bata baki tayi watsi da shiryen-shirten da takeyi na sanya makamashin daya lalace
a chernobyl ta hanyar gina wadansu irin na kasar Rasha guda biyu. A cikin watan
yuni Shugaban kasar ukraine Leonid kuchma
yayi alkawabin rufe daya baugaren Ma'a jiyar mai aiki a chernobye a ranar
15 ga watau disamba, tare da ci gaba da neman taimako ga kasashen duniya domin
gina wani sabo.
Ankammala taron kan jamau da fatan za'aci nasara 6mins. 11secs. Taron
kasa da kasa na goma sha uku da aka kammala ranar Juma'a 10 gawatan yuli, Jim
kadan da fara
taron, wani shugaba yayi kira da'a dauki matakan magance bazuwar eutar kan jamau
da kuma kwayoyin cutar HIV a Afrika. Yayin da shugaban kasar Afrika ta kudu
maici yanju Thabo Mbeki ya janyo kace-na-ce
a wajen taron, tsohon shugaban kasar Nelson Mandela kira yayi ga mahalarta taron
dasu hada kai tare
da fahimtar juna.
"Ya kamata ku tashi tsaye domin kare yaranmu daga kamuwa da wannan cuta tare
da daukar matakin kare mata iyaye hana baza cutar ga "yara kanana," abinda kenan
shugaba Mandela ya fadawa dubban
mutane da suka halarci taron. Ya kuma kara da cewa "Dangane da yawan kace-mace
da akeyi a sabili da
cutar kanjamau da kwayoyin cutar HIV, ya kamata mu tashi tsaye tare da mantawa
da banbance-banbancen dake tsa kinmu muyi aiki tukuru domin ceto Jama'ar mu.
Bayanmu ba zasu yabemuba muddin muka kasa
yin haka a halin yanzu kuma nan take".
Sama da masana 12,000 ne suka halarci Wannan taro da aka kwashe mako daya anagudanar
wa ciki
kuwa harda masannan ilimin ki miya, likitoci da kuma samu tinkahon warkar da
cutar kanjamau, wanda shine irinsa na farko da aka taba yi a Afrika, Inda kashi
70 daga cikin 100 na jama'ar duniya miliyan 34
dake dauke da wannan cuta ke zaune. Antattauna dangane da zaton da akeyi a
gameda abinda cutar zata haifar kan Jama'a, tattalin arziki da kuma harkokin
yan da kullum a wajeni taron, Mau bincike kuma sun
bayyana abubuwan da suka gano da kuma fatansu. CNN. com 3
3 Page 4 5
Vol. 11 No. 20
September, 2000 (Hausa) CHANGE Radio
4
A cewar wani Likita daga hukumar kirkiro da allurar kan ja mau ta kasa da kasa
Dr. Seth Berkley "Ya kamata mu samu allurar tagari domin warkar da wannan cuta
a cikin shekaru biyar zuwa bakwai masu
zuwa". Yanzu haka anakan gudanar da bincike yadda za'a samo wadansu sabbin magunguna
riga kafin
kamuwa da cutar kanjamau domin fadada abin ya kuma rage kwayoyin cutar yazuwa
yanayin da za'a iya ganosu Irin wadan nan magungunan da sukayi tasiri a kasar
Amurka da kuma kasashen turai. Kuma
kamfano nin magunguna sunyi alkawalin saukaka kudin saye domin abin ya samu
karbuwa a Afrika.
Taken taron na shekarar bana a game da kan jamau shine "Fasa kwai", kuma hukumomin
sunyi na'am da cewa an samu ci gaba shirye-shiryen da akeyi domin ilmantarwa
sunsa ya zama abin tadi a tsakanin maza
da mata da kuma kara Jarabawa.
A cewar Dr. Saadiq Kariem na Jami'ar capetown" Jama'a na zancen cutar afili",
"Mata na batun matsayinsu, maza kuwa na kara bayyana kansu." Amma yara matasa
"yan shekaru 25 sai kamuwa sukeyi da cutar
kowace rana, masana kuwa sunce hanya kadai ta magance yawan mace-macen da
akeyi itace ta kara yawan kasafin kudin rigakafincutar sau goma tare da fadiakar
da matasan a Afrika a gameda yadda zasu
kare kansu.
Sunday Thurman wanda yake darektane kan abinda ya jibanci kanjamau a White House
ya furta cewa "Da yake bamuda wata allura ko kuma magani a yanzu, muna gani
Jama'a na rasa rayukansu kamin mu
samu wani abin yi."
A karshen taro shugaba Mandela ya furta cewa babban kalubalen dake gabanmu shine
" Mu kaucewa
wake mu dau mataki kumin matakin wanda zai kawo karshen abin". CNN/ The Associated
Press/ Reuters.
To non silili 4mins. 7secs. Kiyayewa da hakkin Mata a wajen aiki basu
kadai yake amfanaba harma da masana'antar gabadaya.
Mat sayin mata a Afrika ta kudu damgane dan siyasa da kuma kasuwanci ya sauya
tun shekara 1960
lokacin da turawa maz mamaye manyan ofisoshi a kasar. Aiwatar da daukor mata
a katsayin abokan aiki da kafa dokar hana nuna banbanci a wajen aiki sun taimaka
ainun wajen habaka matsayin mata. A Afrika
ta kudu tsarin-tsaren harko kin kwadago ya kawo sauyi ta hanyar daukar mata
aiki da kuma biyan kudiun hutun haifuwa tare karesu daga gallazawa ga hannun
takwarorinsu maza.
"Amma" a cewar wata "yarkasuwa (wadda har yanju ke ganin da sauran rina a
kaba) cewa tayi "Ganin
yadda da shugabanin gudanar wa keyi na kyautatawa ma'aikata bashi bane a wurin
mata. Matsalar kyautata yanayin gurin aiki domin jin dadin iyaye, wadanda galibinsu
matane, ba'a tatatauna akan taba (musammauma
matan dake ganin kansu kamar maza) aka dauki cewa komai na lafi ya dai-dai.
Kan hakane, matan suka dauki cewa da akwai rashin jituwa kan yadda za'a tafiyar
da kuma jawo ra'ayinsu tunda yake ba'a biya
musu bukatocinsu ba ballautana su bada gudunmuwar da ya kamata".
A cewa Felice Schwarrts, wanda yake shugabane na wata kugiyar binkice da bayar
da shawarwari kan ma'aikatu marasa ri ba, cewa yayi ba wai yawan da aka tserewa
mata dashine ba abin ji harma da illar da
abin ya keda ita a bangaren kasuwanci. Ya kara da cewa " Daukar macce a matsayin
mai mahimmacin a sha'anin kasuwanci bawai matan kawai ne zai amfanaba harma
shine hanya ta dorewar kasuwanci".
Harilayau masana kan al'amurran kwadago na cewa kamfanoni a Afrika ta kudu
har yanzu basu samar da kyakkyawan yanayi ba da mata zasu dore da aiki -Ga rashin
kyakkyawan biya, rashin bayar da horo da
kuma rashin tsare-tsare masu ma'ana domin kula da jin dadin mata wannan shine
daukacin abinda kefaruwa a wadan nan kamfanoni. 4
4 Page 5 6
Vol. 11 No. 20
September, 2000 (Hausa) CHANGE Radio
5
Wata mata cikin bacin rai ta fadi cewa "Galibin kananan ma'aikata da ake dauka
domin kula da kamfanonin mata ne, kar kashin mazajen dabasu can-cantaba ko kuma
basu kaisu basiraba". "Abu mafi bacinrai shine
na yadda kamfanoni ke nema ko kuma dau kar mata a makarantun koyon, kasuwanci
amma da zaran tafi ya tayi nisa suyi watsi dasu ko kuma su mayar dasu a matsayin
wadanda ake tuntuba".
The Mail and Guardian (Johannesburg)
Jama'ar Zambia miliyam 7.5 na ra yu wa kan a binci daya ko biyu mara
kyau a kowace rana 4mins. 43secs.
Sama da Jama'ar Zambia miliyan 7.5 ne ke rayuwa kan kazamin abinci a kowace
rana, kamar yadda wani
rahoto daya fito daga hukumar shara'a da zaman lafiya na katolika (CCJP) la
bayyana,
Rahoton wanda aka shirya aka kuma gabatar a cikin watan Augusta karkashin
shirin tauye tattalin arziki (SAP) mai kula da ayukan CCJP, ya nuna cewa daga
cikin miliyan 10 na yawan Jama'ar kasar Zambia da
aka kiyasta, kashin 72.9 daga cikin dari na zaunane a gidajen da abincinsu bashida
tsafta. Rahoton ya
bayyana sauyen-sauyen tattalin arzikin, kama ya zuwa kin biyan kudin aiki, hauhawar
kayayaki, sayar da kamfanonin gwaunati da kuma korar maaikata daga aiki, na
daga cikin abubuwan da suka haddasa mafi
yawancin mutane basa iya sayen abinci mai gina jiki wanda zai basu lafiya
da kuma kyakkyawar rayuwa. Rahoton ya kara da cewa koda shike iyalai na iya
cin abinci daya a kowace rana, duk da hakan abinci zai
kasance bai dauke da abubuwan gina jiki.
Binciken da CCJP SAP suka gudanar a gameda abinci a tsakanin watan oktoban 1999
zuwa watan febrairu 2000. Ya nuna cewa rashin kyakkyawan abinci a kasar na bayyana
kansa ta hanyar irin cututukan
dake faruwa sanadiyar yunwa, yawan mace-mace da kuma yawan korar yara daga makaranta.
A wani kaulin kuwa rahotin ya bayyan cewa "Duk da cewa kasar Zambia na shigowa
da abinci kashi 75 daga cikin dari daga waje wanda ake sayarwa a kasuwa, wannan
shi ya nuna ga zahiri cewa abincin da
ake nomawa ya ragu kuma darajarsa ta karye".
Da take magana daugane da rahoton na CCJP darek ta a hukumar shirin magance
matsalr yunwa a kasar
Frida Luhila ta soki gwaunati daugane da rashin yin La'akari da wadansu illoli
a gameda shirin SAP. Tace shiya dankwashe kananan masana'antu a kyauyuka ya
kuma haifar da rashin wadataccen abinci a birane
abinda kenan ya janyo hauhawar farashin kayay yaki. Luhila ta bayyana cewa
yauzu haka, matsayin rayuwar kananan yara a Zambia bai haura kashin 70 cikin
dari ba. Kan hakane tace "Akwai mu komawa
noma a matsayinsa na tsohon ciniki in yaso duk wari ci gaba da za'a samu ya
kasauce ta hanyar sa ne". The Post Zambia
Andamu dagurbacewar iska a Harare 3mins. 15secs. Gurbaceivar iska a
Harare Wadda ke fitowa daga Kamfanoni da kumaababen hawa, ya zarce yawan
abinda kamfanoni da kumaababenhawa, yazarceyawanabindahumkumar kiyon lafi ya
ta kaidance no
milligram so akowace cubic metre. A cewar wani babban jami'inki yon lafiya,
Fidelis Jaravani a wajenwani taron bita kan muhalli, Harare mai kananau motoci
40,000 dakama kamfanoninada cikin abubudan dake
kawo gurbacavar Iska, amma yaki ya bayyana adadin yawan gurbacewar Iska a
birane dake kabar ta Zimbabawe. Yace yawan amfani da itace wajen girke-girke
da kuma dumama jiki a lokacin sanyi atsakanin
watan maya da yuli na dagacikin abubuwan dakejanyo gurbacewar Iska a birane-Masu
gidaje marasa
Karfi, da basa iya biyankudin wutar lan tarki, kan dogara nekan itace domin
yin girki da kuma dimama jikinsu. Jami'an kulada muhalli sun tastu tsaye wajen
Ladabtar da masu irin wannan laifi suna suka dacewa
rashin tsara dokoki na musamman da kuma kin bin doka suke haddasa yawan gurbacewar
Iska a Zimbabwe. 5
5 Page 6 7
Vol. 11 No. 20
September, 2000 (Hausa) CHANGE Radio
6
Acewar wani darektan Muhalli Charlene Hewatt "Da akwai dokoki 1& dabau-dabau
kan muhalli karkashin kulawar ma'aikatu & amma abin baiyi wani tasiri ba"
Kasar Zimbabwe bata bukatar yin horo mai tsakani
ga masu laifin bata muhalli, kuma dokokin data shata na iyasa ayi ta Jan Shara'a
har sama da shekaru shidda ba'a kareba.
Pan Africa News Agency
A cewar minista, mata 80,000 ne ke fama da cutar yoyon fitsari (VVF)
a Najeriya 3mins. 8secs.
Ministan harko kin mata daci gaban matasa a Najeriya, Hajiya Aishatu Ismail
ta furta cewa "Kimanin mata 80,000 ne ke famada cutar yoyon fitsari (VVF) Najeriya.
Ministan ta furta hakanne a Lokacin da take
marhabin lale da darektan gartarwa a hukumar kidayar Jama'a to majalisar Dunkin
Duniya (UNPFA) Dr.
Natis Sodiq a Abuja a cikin karshen makon daya gabata. Hakankuwa ya faru ne
a dai-dai lokacinda kungiyar kula da jinsuna da kuma kungiyar kasashe masu arzikin
masana'antu (G77) ke cewa kula da
hakkin mata shine matakin farko na dubawa kamin a yafewa kasashe masu tasowa
dimbin bashin da ake binsu. Hajiya Aishatu Ismail tayi Wannau Kiran ne a madadin
kungiyar G-77 wajen taro na 23 namajalisar
Dunkin Duniya da aka gudanar a "Beijing+ 5".
Tace mata a kasashe masu tasowa an tauye masu tattalin arziki duk kuwa da bukatar
da akeyi na cire wannan kangi a duniya baki daya. Ministan, tayi kira ga gwaunatocin
kasashe masu tasowa dasu bullo
dawadausu shirye-shirye dazasu iya taimakawa wajen kare hakkin matakamar yadda
ake bukata a duniya
bakidaya Datake kara bayani a game da cutar yoyon fitsari (VVF) kuwa, Hajiya
Aishatu Ismail ta dangauta abinne ga talauci inda take cewa shekaru 20 da suka
gabata, yawan mata matalauta ya ninka akanyukan
Najeriya, "abinda yawan karuwan Jama'a cikin hanzari ice harfar wa" Tayi Imani
dac3ewa "duk wani kokarin magance talauci zai lalace muddin ba'a kudurta ci
gaban rayuwar
matan karkaraba bawai kawai su morewa harkokin jin daain rayuwa ba a'a harma
su kasance masu
sarrafa abubuwa su samu kudi ta kashin kansu." Harilayau, tayi la'akari dacewa
"In ba mata sunyi karatuba kuma suka mallaki hakkinsu a game da tattalin ariziki
shine dadai zai basu damar taka rawar gani a harko
kin siyasa, shawarwari da kumasauran al'amurra." This Day
"Yancin muryoyi a shekarar 2000: Abinda na fahimta da yancin danjarida
4mins. Na tashi a cikin iyalin da mulumminabinda sukeyi shine aikin Jarida
da kuma watsa Labarai. Tun mayaro
karami, sha'awata itace na inyi aikin watsa labaru a water mai walwala kuma
mai zaman kansa, domin inji dadin fadin albarkacin bakina. A matsayina na dan
kasa, mai watsa labaru da kuma aikin lauya, inaga nin
cewa dimukuradiya da "Yancin kasa" sune shinfidar samun walwala ga al'ummomi,
kare hakkin Jama'a da kuma damar fadin albarkacinbaki domin sune abinda kowa
ke gani a matsayin abubuwan walwala.
Daga cikin dalillan da sukafi malimmancin, fadin albarkacin baki shi yafi
sauki a sabili da wanzuwar kafafeu
yada labaru masu zaman kansu -kasancewa falimta da ra'ayoyi nada yawa shiya
bamu damar fada da kuma jin tabakin Jama'a-Damar Sanarwa da jin ra'ayoyi sune
kadai hanyoyin samun ci gaban si yasa,
tattalin arziki, harkokin yau da kullum da kuma al'adu a lokacin mulkin dimukuradi
ya, wadauda za'a iya tatataunawa a kausu, kuma kamiu a yanke shawara Jama'ar
da abin yayiwa dadi ko kuma baiyi musuba
na iya yin suka ko kuma bada shawarwari ba tare da hukuma ta hanasu ba.
Rashin damar tofa albarkacin baki shima kausa na illa ga Jamai'ar kasa za'a
iyagane hakanne kuwa a duk lolacinda bukatar hakau ta taso. Kan hakane ya zama
wasibi mu tashi tsaye domiu ganin dorewarsa. Ina
mai alfahari tare da bugun gabau cewa ina daya daga cikin iyan kugiyar nan
ta watsa laborai ta kasa da
kasa (IAB), kungiyar data shahara wateu nemau fadin albarkacin baki tun shekara
1946. Nasha Samun Matsaloli, kalu bale da kuma shiga cikin wani hali acikin
daukatin kasasheu Amurka. Dakatarwa, kudurta 6
6 Page 7 8
Vol. 11 No. 20
September, 2000 (Hausa) CHANGE Radio
7
yin haka tareda matsawa 'yanjarida, masu watsa labarai da kuma editoci na daga
cikin abinda ke ciwa 'yanjarida tuwo a kwary. Duk kuwa da yawan makiya, koda
yaushe "yauci shine kan gaba.
Dr. Hector Oscar Ameurgual, Director General, International Association of
Broadcasting, Montevideo, Urugury.
Hakar zinari ba bisa ka'idaba na illa ga muhalli 3mins. 5 sec. Wata
majiyar gwaunati ta bayyana cewa hakar zinari da akeyi ba biso kaidaba cyauyer
impapa dake
gabacin lardin Niassa a kasar Mozambique nayin babbar barazana ga muhalli. An
kuma kwashe shekaru
da dama ana wannan abin a kyauyen na Niassa. Darcktau muhalli Franciscs Pangaya
shine ya sanar da kamfani dillancin labarun kasar hakan a wasen wani wurin buda
ido dake Bilene a lardin Gaza dake
kudancin kasar, yana mai cewa nan bada jimawa bane za'a magance wannan matsalar.
Kwamitin zai gauo fa'idar hako zinari a wannan wurin, tare da bada shawarwari
kan yadda za'a kare muhalli da kuma sauran
albarkatun kakashin kasa.
Pangaya ya kara da cewa, kwanitin zai kushi Jamian kula da muhalli na lardi
dana albarkatun kasa da kuma na makamashi domin Magance wannan lamari dake dada
karuwa eikin gaugawa. Yace Wani matakin
farko do za'a dauka shine na hana baki daga kasashen waje hakar zinarin, ya
kumace zala baiwa iyan asalin kasar mozambique lasisi tare da kaskasasu bungiya
-kungiya su kumayi aiki kar kaslim kulawar
jami'an kula da muhalli na kananan hukumomi. Samin laborin Zinari a kyauyen
Niassa shi yasa Jama'a da dama daga kasashe makwabta na kusa dana nesa suka
rugo zuwa wannan kyanye . Nau take, aka samu
bayyanar kananan kyauyuka a cikin daji. Hakar zinarin ba bisa ka'idaba shiya
kawo zaizayewar kasa, makwararun ruwa, da lalacewar kayayakin fadama a impapa.
A wata majiyar mara tushe an samu raho ton
cewa su wadan nan masu hakar zinari na amfani da sinadarai. Abinda aketsoron
kada ya Gata ruwa. Pan Afrikan News Agency.
Illar cinzarafin kananan yara 7mins. 19 secs. Anacin zarafin kananan
yara a ko ina cikin duniya ba tare da jin kunyaba. Suka yara aikin darfi sai
dada
karuwa yakeyi a kasashen duniya. Afrika itace kangaba wajeu wannan lamari. Kana
nan yara "yan shekaru
6-14 an sasu yakar iyayensu masu fama da dimbin talauci, wauda hakkin iyayen
ne su kula dasu amma akaci gaba da kungi yoyin kwadago na duniya keyi har yanzu
ana sanya kananan yara aikin karfi. Baya ga
haka, bayanan baya-bayannan sun nuna cewa abin sai dada karuwa ya keyi.
Cinikin yara a Afrika wadda itace kangaba wajen sanya kananan yara aikin karfi
fiye da sauran nahiyoyi
sai karuwa ya keyi. A cewar kungi yar kwadago ta kasa da kasa (ILO), daga ci
kin yara kanana miliyan 132 a yammaci da tsakiyar Afrika, miliyan 53 ne akecin
zarafinsu ta hanyar sanyasuaikin kwadago.
A cewar hukumar kula da kananan yara ta malali'far dinkin duniya (UNICEF),
hada-hadar kauanan yara ta zamo madubin haugen nesan ci gaban kasashe a Afrika,
kasosheu Togo, Benin, Burkina Faso da kuma
mali sune kaugaba wajen sayar da yaran. Su kan aika da yaran ne kasashe kamarsu
Cote d'Ivore, Gabon
da Nigeriya ta hauyar kasashen kamaru da Equatoria Guinea.
Haka kuma ana gudanar da irin wannan hada-hadar yara a kasashe masu masana'antu,
India koda yaushe kanananan masana'antu ke karuwa.
Mata yara "yan she karu goma sha hudu da doriya ana tilastasu yin karuwanci
da hidimomiu gida, yayin da yara maza 'yan she karu kasa da goma ake badasu
ga makiyaya. A mafi yawancin wadansu yan kunan
kuwa ana daukar kananan yara mata 'yan she karu takwas daga kyauyuka zuwa birane
domin aiki a gidaje. Mafi yawancinsu kanyi aiki sama da awoyi goma sha biyu
a kowace rana, kama ga aikin karfi, na
hankali da tarawa dasu. Wadanda aka rabo da kasarsu kuwa wani zubin suna fama
da kadaici. 7
7 Page 8 9
Vol. 11 No. 20
September, 2000 (Hausa) CHANGE Radio
8
A kasar kenya, kimanin kanrunan yara tsakanin miliyan 6-14 ne ke kwadago. Dagacili
kuwa miluyan daya ne ke aiki a muummunan wuri, wato ma'aikatar yawon buda ido
Inda akecin zarafinsu ta hauyar tara wa
dasu. Wadausukanyi aiki ne a Lambuna da wurin hakar ma adanai ko kama suci karo
da wadansu sinadarai da kan iya yin illa garesu har tsawon rayuwar su. Wasu
kuwa sukauyi aiyuka ne a gidaje, inda a koda
yaushe su kanyi aikin karfi, a tara dasu da kuma makamantan haka. Sauran kuwa
su kanyi aiki ne a fili, kamar kwashe datti, abinda kan rage masu darada ya
kuma sakasu cikin wani mawuyacin hali. Wadan nan
abubuwan naci gaba da faruwa kud kuwa da irin yarjejeniyar da aka kulla tsakanin
kasar da kugiyar kwadago ta kasa da kasa kan yadda za'a "magance saka yara aikin
kwadago".
Noman kudi a Afrika shi kansa wata hanyace ta wahalda yora kanana inda sukanyi
aiki a lambuna, gonaki da kamfanoni. Kugiyarkwadago ta kasa da kasa (ILO) ta
kaddamar da wani shiri na musamman domin
fitar da yara daga cikin ayuka casu hatsari da wahala, daga bi sani a kyautata
yanayin aiki tare da fitar da yara daga ayukan kwadago a gonaki a faukacin kasasheu
dake cikin yankin sahara.
Sanya yara aikin kwadago wata hanyace kwacesu. Yara a matsayinsu na manyan
gobe muddin aka basu damar yin kuruci ya ta gari, ilmantardasu da kuma horo
mai kyau zasu iya yin rayuwa mai kyau a duniya -Ba
shakka kasasheu Afrika nada bukata ga wadannan yara nan gaba -Duk kuwa dairin
kokarin da akeyi a kaso sheu duniya daban-daban dangane da kyautata wannan lamari,
amma har yauzu hakar bata cimma
ruwaba. Shekaru na gaba sun zama na twere a tsere a tsakanin aiwatar da tsauraran
dokoke a gameda
aikin kuladagon kananan yara da kama kokarni da kasasheu deniya keyi na magance
wannan hallaya dakausa yara cikin wani hati na ni iyasu.
Newslink Africa
Jinsi biyui na karkanda da ake dasu Afrika na karuwa 6mins. 9secs.
Wani rahoto daga kungiyar kula da albarkatun kasa ta duniya da kuma kungiyar
bada tallafi ga halittu ta duniya, ya bayyana cewa yawan karkanda a Afrika na
karuwa tundaga farko tsakiyar sheikarar 1980.
Kamar yadda aka kiyasta a garni Gland, a kasar swizerland ire-iren karkanda
biyu da ake samu a Afrika wato bakin karkanda (Diceros bicornis) da kumka fari
karkanda (Cerato therilem Simein) na kara yawaita.
Kiyasin da kugiyar kwararru kan karkandan ta Afrika tayi ya nuna cewa a shekarar1999
yawan karkandan
a Afrika ya haura 13,000 hakan kuwa karuwace idan aka kwatatanta da 8,300 da
aka samu a shekarar 1992. Abin na dada karuwane a sabili da yawan karuwar farin
karkanda da ake samu a kudancin nahiyar
Afrika Haka kuma akwai kaniwa bam baici kashi 79 daga cikin dari a tsakanin
farin da bakin karkandan a Afrika a shekarar 1999, idan aka kwatanta da banbaicin
da aka samu na kashi 30 a tsakani a shekarar
1984, kamar yadda rahotonya bayyana.
Dr. Martin Brooks, wanda shugabane na kugiyar kwararru kan karkanda (IUCN) ya
furtacewa "koda yake kidayar gaskiyace, bashi zaisa mu yadda da hakaba". "Biyu
daga cikin shidda na karkandan a Afrika
har yanzu yawansu bakai hakaba, mamayar wurare da mayaka keyi a zimbawe da
masu yada zango na barazana ga yawaitar karkandan".
Bukatar da ke akwai takahon kar kandan domin yin maganin gargajiya a kasar
sin (shina) da kawata
wukake a gabas ta tsakiya ya kawo safarar kahon karkanda a tsakanin kasuwannin
duniya, wanda hakan ya janyo farautar dubannin karkanda. Da yake ana cigaba
da kokarin kulawa da namundaji a kasashen
Afrika wannan ya taimaka wajen kara yawan bakin karkanda a dazukka inda yawaisu
yakai sama da 2,700 a shekarar 1999, fiyeda 2,450 da ake dasu a shekarar 1992,
da kuma 234 na bakakeu karkanda
da ake dasu a dankacin duniya bakidaya. Yayinda yawan irin bakin karkanda ke
karuwa tun shakarar
1995, daya daga cikin hudu na wasu jinsin bakin kardauda na yanmmacin nahiyar
sai raguwa ya keyi, inda a halin yauzu guda gomane kadai ake dasu a wurare daban-daban
a gabacin kasar kamaru. 8
8 Page 9 10
Vol. 11 No. 20
September, 2000 (Hausa) CHANGE Radio
9
Farin karkandan da aka ceto daga karewa a cikin karnin daya gabata, itace babbar
nasararda akayi a cikin labarin kula da namun dasi, inda yawansa ya karu daga
20a shekarar 1995 zuwa sama da 10,300 a
shekarar 1999. Rahoto ya nuna cewa kashi 94 daga cikin dari na wannan dabbar
ana samun sane a kudancin Afrika, Yayin da akwai 721 a sauran sassan na duniya.
Idan an kwatanta da takwaro rinsa da
ake samu a gabacin nahiyar kuwa abin akwai hadari domin kuwa a halin yauzu 24
zuwa 31 ne kawai ake dasu a Jahuriyar Dimukuradiyar Congo. Bayaga haihuwar da
akayi kwanannan an samu karin wadansu10
a gabacin nahiyar.
Wannan rahotou yasa an kara samun yawan namun daji tahauyar karfafa aiwatar
da shirin kula da namun daji daya hada da hu ku momiu gwaunati, kyauyuka, kungi
yoyin daba ba gwaunati ba da masu filaye a
kasashen Afrika ta kudu, Namibia, Zimbabwe, Kenya, Swaziland da Tanzania. Brooks
ya kara da cewa " Daya daga cikin babban kalubale da kasashen Afrika ke fuskanta
da Asia shine na yawan kudaden da
suke ksahewa wajen kula da namundaji da kokarin aikin daji". Pan African
News Agency
Lambobi............
Aukuwar amfani da maganin hana haifuwa a Ghana 1min. 7secs. Kashi
daya ne bisa uku na Jami'an kiyon lafiyaa biranebiyu dake kasar Ghana suka san
yadda ake amfani
da maganin hana haihuwa cikin gaggawa a shekarar 1997, duk kuwada irin kokarin
da gwaunatin kasar keyi da kuma kengiyariyaye keyi na shigo da wannan abu a
shekarar data gabata. Daga cikin mutane 112
da suka samuwannan magani, 94 daga cikinsune kwai sukasan cewa ana iya shan
maganin tabaki.
Duk da haka 55 ne kawai sukasan yadda ake amfani da maganin, hadu daga cikinsu
kuwa sune kadai
keda masaniya kan ko kwayoyi naea za'asha akowane lokaci, 20 daga cikinsu ne
sukasan cewa ana shan maganinbayan kwanaki uku-uku, 4.4 sune sukasan dai-dai
yadda akeshan maganin, yayinda 21 ne daga
cikinsu sukasan kaidar lokutan shan maganin. Ba wani daya amsa duk kanin tamba
yoyin guda biyar yadda ya kamata.
Family Planning Perspectives
Kin haifuwa hanya ce ta waye wa? 3mins. 7secs. A kudancin india mata
na zabar su kasance ba haifuwa ta hanyar sabawa al'adunsu na fadada iyali. Wani
bincike da aka gudanar na tsawon watanni goma sha hudu a cikin shekarar 1994
-1995 a kyauyuka Gopalapalli, Andhra pradesh ya nuna cewa kashi 44 daga cikin
dari na matau da keda aure masu shekaru
15-49 basa haifuwa, daga ciki da akwai kashi 32 daga cikin dari masu shekaru15-29
da kashi 67 daga cikin dari iyan shekaru 30-39. Yayinda gaba daya matan da akayiwa
aikin kin haituwar kashi 3-6 ne ke
ahifuwa, 'yan shekaru 15-29 kuma duka haifuwar da sukeyi bata wuce kashi 2.8
ba.
Daukacin bakararrun matau da aka tattauna dasu sanfurta cewa sunyi hakaune ta
ra'in ransu bawai sabodasu
samu kudiba.
A kudancin India idan aka daura aure, matartakan zauna ne da iyalan maigidanta
na tsawon shekaru 5-15, kuma takanyi biyayya ga dukkanin abinda surukarta ta
umurceta, wata kau bijirewa umurnin surukarne ta
hanyar kin haifuwa. Su kan yi amfani da wani maganin hana haitfuwa a duk lokacin
da haifuwar ta ishesu,
a nan matar na iya fadawa surukarta cewa ba tada ikon hanata kin haifuwa. Dadin
dadawa, duk matar data daina haifuwa, wannan na nuna cewa tayi kusa kai ga suru
ka ko kuma babbar mace, a sabili da cewa
canda ta taba haifuwa kuma yazu ta dakatar sai kaga ana girmamata so sai.
9
9 Page 10 11
Vol. 11 No. 20
September, 2000 (Hausa) CHANGE Radio
10
Masu bincike sun gano cewa duk matardata nemi kin haifuwa tun da curuciyarta
don a girmamata, lalle ta
sabawa at'a da. International Family Planning Perspectives
Lura.............
Tsabtace ruwan Eliat-Aqaba 2mins. 39secs.
A ranar 10 ga watan Febrairu, 2000, kimanin masu n in kaya 80 ne daga kasashen
isra'ila da Jordan suka hadu domin tsabtace sanau nan wurin iyo nan dake Eilat.
Aikin an yi shine karkashin hadin gwuwar ma'aikatar
kula da mahalli da abokan kasar gabas ta tsakiya. Masu nin kaya sun fitarda
kusan ton hudu na datti daga wannan wuri Hakama da akwai masu bada horo da Jami'an
ninkaya daga kungiyoyi makwabta daban-daban,
harma da hukumar kula da halittu da tasoshi ta kasa makarantar gona ta Eliat,
Jami'oi, kibbutz
Nirim, kulob din matasa masu nin Eaya na ma'ale shaharat, hotel-hotel na kyonyuka,
kamfanom kungiyoyi da sauran Jama'a. Wadannan karine a bisa ga kamfanoni, kugiyoyi
da kuma Jama'a. Baya ga tsabtace
ruwan kausa, anyi wannan aikin ne domin a fadakar da Jama'a muhimmancin wannan
wuri da kara dankon zumunci a tsakanin Eilat da Aqaba. Idan aka tabo maganar
kula da albarkatu na kasa da kasa, ba shakka
wannan kyakkyawan yabo. Israel Environment Bulletin
Bakin duniya, NGO na yaki da cutar sankarar nono. 1min. 7 secs. Bakin
duniya ya baiwa wata kungiya daba ta gwaunati ba (MAMMOCARE) a kasar Ghana taimakon
kudi domin horas dawadansu Jami'an jinya da zasu binciko yawan masufama da sankarar
Nono Baya ga haka, MAMMOCARE Zata dauki nauyin horas da Jami'an Jinya na sakai
guda 50 a yankin gabas,
wadanda zasu kula datakwarorinsu na yankin yamma. Darektan Zartarwarkungiyar
MAMMOCARE a Ghana, Mr, Frank M. Ghaitey, ya sanar da hakan, yana mai cewa za'a
kara horas da Jami'an jinya na
sakai guda 50, acikinwatanni shiddanan gaba, su kasance Jami'an jinya nasakai
guda 100 ke nan. Yace
hakan zai wadatar da yankunan guda biyu. Mr, Ghaitey ya furta cewa kungiyarsa
ta ilamantar da damata sama da 500,000 haka kuma ta binciki mata 30,000. Lalle
aiki yayi kyau !
Ghanian Chronicle
Baobab da jazz 3& sun kulla yakin zaman lafiya da neman yancin mata.
1min. 6secs. Shekara ta 2000 itace shekarar zaman lafiya ta kasa da kasa
matai da yara kanana na shiga mawuyacin
hali a duk lokaci da ake wani abu natashin hankali da kuma tauye musu hakki.
La'akari da bufatar dake akwai ta samarda zamau lafiya a tsakanin matasa, Baobab
wata kungiyar kula da kare hakkin mata daba
ta gwaunati ba dai Jazz 3& wata kungiyar yara imatasa masu waka su kan shirya
gasa atsakanin matasa.
Gasarta hada da rubata waka, zane jikin karamar shat da rubuta magana. Duk wadanan
dole ne su kasance suna magana ne akan "Yakin zamau lafiya da kare hakkin mata
a Nijerya" Da yake za'a rufe shiga
gasarne a ranar 15 ga watan Augusta, za muyi amfani da wannan dama mu yabawa
wadanda suka shirya wannan gasar a sabili da kokarin da sukayi na fadakar da
Jama'a
CFC
Karshe..............
Laifi kasa da kasa-ya a'ayi? 2mins. 8secs. Abinda aka shirya
a taro an goma na majalisar dunkin duniya kan magance tafka laifi da hanyoyin
hukun ta
masulaifi shine "shela kan laifi da tsaida gaskiya da akayi a vienna, domin
tinkararkalu bale na karni na Ashirin da daya" "Shine ya kamata a dauka gabanin
kammalg taro a ranar 17 ga watan Afrilu bayan da
aka kwashe lokaci mai tsawo ana tattaunawa tsakanin shugabannin kasashe, ministocin
shara'a da kuma 10
10 Page 11 12
Vol. 11 No. 20
September, 2000 (Hausa) CHANGE Radio
11
antoni-janar. Gwaunati ta dauki laifin kasa da kasa a matsayin babbar barazana
ga harakar tsaro ta kasa fiye da ta soja. Kungiyoyin masu laifi basudaukiabin
da malimmanciba dake yake sukan riba ta kudi, sufufi
da hanyoyin yada labarai na kabashen duniya.
Hada-hadar kayayyaki sai kuru wa ta keyi, kamar su hada-hadar makamai, miyagun
kwayoyi, kayayyakinnuclear, safarar kudi ba bisa ka'idaba da kuma mutane. Kungiyoyin
masu laifi sunfi maida
hankaline kan mata da kananan yara domin yin bauta saboda tattalin arziki
da kuma karuwanci, ko shiga wata kasar ba bisa kaidaba. Ki san kai basu dauke
shi bakin komai ba, haka kuma bada toshiyar baki ga
Jami'an gwaunati, "yansiyasa da shugabannin" yan kasuwa.
Anasaran abinda aka tattauna a vienna ya kasance ya taimaka wajen yin amfani
da da dolkar majalisar dunkin duniya dangane da laifin kasa da kasa kuma zai
taimaka wajen sanar da kowace kasa abinda ya
rataya ga wuyanta, na do'ka da mashara'anta ta gari domin hukunta masu laifi.
Za'a gabatar da wannan batua taro matalisar dunkin duniya (millennium summit)
da za'ayi a ranar 6 ga watan satumba, 2000 a New
York. The Courier
Shashen yara
Dalilin da yasa mugun dawa ke tafiya kan gwuiwoyinsa 3mins. 23 secs.
Mugun dawa yayi wani gida mai kyau, abin kauna a cikin wani tsohon rabi.
Yagina gidan ne a sama tara da wata babbar kofa, a zatonsa wanna shine ramin
da yafi kowane a wannan yanki. Amma wata yana tashi
sai ya hango wani zaki na sanda a kusa da kogon da yake.
Cikin hanzari yayi tunanin cewa bari yayi kamar yana tokare rufin famen sane
dai gadon bayansa, yana kara turawa da hakarausa, yana cewa "taimaka ni zaki
rufin zai ruguje, wata kila kafini isanin mafita,
wayyo zaki"
Da yake zaki ya taba fadawa irin wannan tarko nan take sai ya tuna da abinda
dila yayi masa, shi yaasa ba
za'a kara wani irinsa ba. Zaki yayi wani irini ruri da yasa nan take mugundawa
ya durkusa kan gwuiwoyinsa, jiki na rawa, yana rokon a yafeshi yaci sa'a kuwa
a wannan ranar zaki bayajin wata yunwa sosaiya kumayi
mamakin na yadda magun dawa keso ya kwaikwayi dila. Haka kuwa ya yafewa mugun
dawa ya kada kai yayi gaba, yana cewa "Zauna nan kan gwuiwo kinka abin banza".
Tun daga wannan rana mugundawa ya dauki wannan a matsayin oda, shi yasa har
wa yau, za kaga cewa mugun dawa na ki yo a gwuiwoyinsa a durkushe, inda ba za'a
ganshiba, tare da daga takashinsa sama tana
shan iska da kuma hancinsa kasa yana shakar kura. When Hippo Was Hairy
Hadamarkura Mhisi 5mins. 9secs. Watarana wadansu mafarauta biyu na
kan hanyarsu ta komawa gida dauk da naman da suka yanyanke,
aka dun kule cikin tabarma. suna tafiya guntayen nama na faduwa baya garesu.
Chingaungau, wani dila baki mai dogon baki, da Mhisi, kura, akaci sa'a kuwa
sun fito neman abinda za suci a wan nan rana, kuma sukaci karo da wannan hanya
da guntayen naman ke faduwa. Su kaci gaba
dabin mafarautan suna tsince naman da ke faduwa suna cinyewa.
Yayinda mafarauta suka isa gida sai suka samu wata bukka suka ajiye kayansu.
Ita wannan karamar bukka a zagaye take kuma tanada taga a jinkiu bangonta, amma
ba kofa. Lokacin da mafarautan suka bar
wurin, sai dila nan take ya zare ji ki ya nufi wannan bukka ya han ya bude
tagar. 11
11 Page 12
Vol. 11 No. 20
September, 2000 (Hausa) CHANGE Radio
12
Ya kuwa hau kan naman nan daci, can ya kira Mhisi domin itama ta shigo suci
gaba da sheke ayarsu. Mhisi ta kalli karamar tagar sama da kasa ta kada kai
tace "a'a chingaungau ba zan iya shiga ta wannan wuri ba-sai
dai ka taimakeni ka turo min naman daga waje".
Chingaungau yace a'a, a'a -Zau taimaka mi ki ki shigo-saiya fito waje ya tura
Mhisi ta shiga ta wannan taga. Mhisi taci-taci iya cikinta, can ta nemi tai
tsallakota wannan taga. Chingaungay ya hanata yana cewa
"ci abokina, bakasan lokacin da zaka kuma samun wata garabasa irin wannan
ba",
Haka kuwa Mhisi yaci gaba dacin nama, har ya zuwa cokacin da yaji kamar ckinsa
zaii fashe chingaugau ya kalleshi da kyau yace kashi "aibaka koshiba". 'A' a
haryanzu kana bukatari kari kuma bai kamata ka
bari wannan abinci mai kyan ya lalaceba".
Mhisi ya kuma daukar wani guntun nama ya ihadeye.
Chingaungau ya kuma rarra shinsa da ya kara tsoka daya kawai. Daya tabbatar
da cewa cikin Mhisi yacika ba kuma yadda za'ayii bai fashebai sai changaungau
yayi tsaile
ya fita ta taga.
Lokacin da Mhisi ya nemi yin hakan cikinsa ya kumbura, kumburar data hana shi
wucewa ta wannan karamar kofa, ya makale Ya kasa yin gaba yakasa yin baya, hakar
karinsa kuwa suka makale sosai ya
buda baki yana kiran chingaungau ya taimakeshi.
Chingaugau ya juya kausa dai-dai kafada yayi haushi ya kada kai ya runtuma daji.
Hakan ya Janyo karnukank kyauyan, sukazo suka aukawa Mhisi, shi kuwa chingaungau
ya tsire a binsa.
Shangani Folk Tales
Takaitattun Abubuwa.............
Ka iya shakatawa da hikimar abubuwan Afrikai ta hanyar wadannan karin
maganganu da ba za'a iya mantawaba dake kasa
Kan Sakamako Dutseu da akayi jifa dashi cikin fushi ba kasafai ya samun
abinda aka nufaba
From Malawi
Duk lokacin da ka kawo itace mai kwari a gidanka, ka gayyaci kadangaru
From Cape Verde Islandio
Lokacin da teku ta kafe, itama rana zataji a jikinta
From Ghana
Kan Hikima
Gonan masara daba ciyawa ba zaiyi masaraba From Ghana
Tona kasa da hauya kayi kyakkyawan girbi From Sudan
Kan Hakuri Hakuri ba shine rashin karfi ba
From Ethopia
Hakuri kwai ne da kan Kyankyashe kwayakwai da yawa From Zimbabwe
African Proverbs/ More African Proverbs 12
© 2002 Communicating for Change. All Rights Reserved
Developed by George Mbuagbaw